Dit is dan alweer de laatste brief vanuit Ndala. Het begint juist te regenen. Dat vinden de mensen in deze tijd van het jaar fijn. Men was al bang, dat de rijstvelden te weinig regen zouden krijgen, maar de laatste weken in maart is er meer regen gevallen. Soms viel het met bakken uit de lucht. De rijstvelden hebben nu op de meeste plaatsen water. Vanmiddag had ik ook al met een bui te maken, Gelukkig was ik niet onderweg. Het is weer zoals bij ons in de zomer. Alleen het regent hier harder. De meeste dagen komt de temperatuur niet boven de 26 ⁰ C.
Vorige week zondag was ik om 17.00 uur bij Paulo Eduardi uitgenodigd bij zijn huis hier in Ndala. Hij woont in een huis dat maar half is afgebouwd. Het is van steen en je kunt er blijkbaar droog wonen. Hij heeft elektriciteit en blijkbaar ook een tv. Maar ze wonen heel sober. Ze besteden al hun geld aan de school opleiding voor de kinderen. De oudste dochter is al afgestudeerd op een universiteit en is leraar op een privé school. Het tweede kind, een zoon zit ook op de universiteit en volgt ook de leraren opleiding. Hij had een ijzerwinkeltje en verkocht ossenploegen en fietsen en allerlei onderdelen. Dat leverde niet veel op, hij heeft de het winkeltje verkocht en is nu boer in een gehuchtje Njamhuri 10 km hier vandaan. Vandaag was ik bij hen uitgenodigd om de boerderij te bekijken. Hij is vooral akkerbouwer, maar hij heeft ook een aantal koeien. Hij had 70 acre dat is omgerekend 2.8 hectare . Hij was trots, om dat te laten zien. Dat is drie kaar zoveel als veel mensen hebben. Hij verbouwde cassave, zoete aardappelen, mais en rijst. Hij had ossen om te ploegen. Hij had ongeveer de helft van de grond ontgonnen. Een groot deel was nog bos. Hij verbouwde ook pinda’s.
Vorige week zondag had hij me uitgenodigd om te kletsen. Hij wil graag Engels oefenen en mijn mening horen over allerlei zaken. Maar omdat hij maar weinig Engels spreekt is het gesprek moeizaam. Vandaag had hij het er wel over dat de huidige regering in Tanzania niet goed was. Zoals dat vorig jaar was verlopen met de verkiezingen, was niet goed. Waarom doet zo’n president dat? Dat Museveni in Oeganda al 40 jaar aan de macht is, is ook niet goed. Hij is aan het sparen om over twee jaar een week naar Nederland te komen om te kijken hoe het daar is. Zijn vrouw en dochter hebben al toestemming gegeven. Daarom is het belangrijk, dat hij Engels spreekt, ook al vinden veel mensen dat het niet goed is om daar tijd en energie in te steken.
Maandag 9 maart was een drukke dag. Ik was de hele dag bezig in het ziekenhuis. Er was bijvoorbeeld een jongen van 6 jaar, die volgens mij polio had. Dat komt hier toch nog voor ook al zijn de meeste kinderen gevaccineerd. Omdat de WHO de polio helemaal wil verwijderen uit de wereld wil de overheid, dat de ontlasting wordt op gestuurd naar Dar Es Salaam ter bevestiging van de diagnose. Dat is dan een heel gedoe om dat allemaal te organiseren. Deze week was er ook nog een baby die ook de ziekte lijkt te hebben, Het rechterbeen had geen kracht. De algemene conditie is meestal vrij snel beter, bij een groot deel blijft er toch een deel van de verlamming achter. Sommigen herstellen snel. Ik heb hier in de loop van de jaren toch heel wat gevallen met polio gezien. Er werd een jongetje van vier maand opgenomen. Met hele snelle ademhaling en een laag zuurstofgehalte. Ik heb een röntgenfoto laten maken en deze zag er erg verdacht uit voor tuberculose. Hij is een week behandeld voor een longontsteking, maar dat had geen enkel effect. In overleg met degene, die hier tuberculose behandelt, zijn we gestart met de medicatie voor tuberculose. Na één dag ging het al beter met het kind. Het zuurstofgehalte werd normaal. En het kind ging al beter eten. Doordat de longen beter werden, was het ook beter mogelijk om de hartgeluiden ook beter te horen. Toen was het vermoeden, dat het kind een hartgebrek heeft en mogelijk geen tuberculose. Vandaag is het kind vertrokken naar het Nkinga Hopspital, waar er een kinderarts is.
Er was ook een kind met ernstige brandwonden opgenomen. Ze heeft mogelijk 20 % van haar huid verbrand. De rug is vanaf de nek tot de boven benen één grote brandwond en er zijn ook plekken op de armen en boven benen. Ze kon natuurlijk bijna niet eten, en door de wonden verliest zo iemand veel vocht en elektrolyten. Daardoor had ze lage bloedsuikers en had ze bijna geen darm peristaltiek De darmen waren enorm uitgezet. Ik heb gezegd, dat ze haar twee eetlepels met suiker en water moesten geven. Later was de bloedsuiker normaal een paar dagen later zelfs 18, Veel te hoog. Kortdurend is dat niet erg, Gevolgd is dat het meisje nu elke dag vooruit gaat en weer gewoon kan eten en drinken. De brandwonden beginnen ook te herstellen. Hier ziet er naar uit dat ze er doorheen komt. De chirurg hier wou het kind in het begin van de week naar een universitair ziekenhuis sturen. Maar de mensen vroegen of ze hier mochten blijven, want ze hadden geen geld om naar Moshi te reizen, dat is 800 km hier vandaan. Nu zijn ze heel dankbaar en blij. We hebben een goede indruk gemaakt. Maar dan moet je wel meerdere keren gaan kijken hoe het met zo’n kind gaat. Door de brandwonden had ze ook bloederige ontlasting. Maar het lukte om het een bloedtransfusie te geven en daarmee de bloedplaatjes aan te vullen. De volgende dag was de ontlasting alweer zonder bloed. Maar dat vraagt veel aandacht en tijd en overleg onderling. Maandag avond viel ik om van de slaap.
Dinsdag was ook een drukke dag. Om 17.00 uur had ik een afspraak bij een van de secretaresses van het ziekenhuis. Ze werkte altijd op de HIV afdeling. Ze deed er de administratie. Door de beslissing van Trump vorig jaar om Usaid helemaal te stoppen brak er voor deze mensen een moeilijke tijd aan. De Amerikaanse rechtbank heeft dat deels weer terug kunnen draaien, zodat de mensen toch betaald werden. Deze week kregen ze weer bericht dat deze werkers wel hun salaris van maart krijgen, Van april is nog niet bekend. Hier in het ziekenhuis gaat het om 9 personen, die hun baan dreigen te verliezen. Dan moet het werk, door het andere personeel van het ziekenhuis worden overgenomen. Deze Winifrida ken ik al jaren. Misschien al van de eerste keer dat ik in Ndala terugkwam. Ze is ongetrouwd en heeft twee kinderen, een dochter en een zoon van verschillende vaders. De vader van haar zoontje was ook op bezoek. Hij had een duidelijke moslimnaam: Rajabu Omari. Ik heb een paar jaar haar broer met het betalen van het schoolgeld van de vijfde en de zesde klas van de middelbare school geholpen. Hij heeft daarna sociale geografie gestudeerd, maar heeft geen werk daarin gevonden. Hij helpt nu zijn zwagerin een medicijn winkel. Nu had zij een probleem om het schoolgeld voor haar dochter te betalen omdat ze min of meer ontslag heeft gekregen. Haar dochter studeert klinische labtechniek in Kolandotto. Omdat het dreigde te gaan regenen, duurde het bezoek maar kort. Ze heeft nog gevraagd of ik morgen na de mis mee kan gaan naar haar moeder. Die woont een half uur fietsen hier vandaan. Gelukkig is het grootste deel van die weg opgehoogd en met gravel verhard. Maar het ging niet door omdat haar moeder naar haar broer moest omdat er gisteren een nicht was verdronken in een rivier nabij de Serengetti.
Woensdagmorgen begon de dag weer met een presentatie . Dit keer was dokter Musa John Mabula aan de beurt. Hij is hier pas sinds december. Hij en zijn collega liepen stage in het Nkinga ziekenhuis. Juist toen het vermoeden bestond dat de dokter van vorig jaar Ndala hospital weer zou gaan verlaten, zag het bestuur op het internet , dat hij gesolliciteerd had ook al ontkende hij dat eerst. Dus de sollicitatie van de andere twee jonge dokters kwam als geroepen. Deze twee wilden zelf graag komen werken in een missie ziekenhuis. Dokter Musa hield een mooie en goede presentatie over de beroerte. Dat is ook hier een toenemend probleem door de moderne wijze van leven.
Donderdag was een natte dag. Het heeft toen twee uur lang gestortregend. Het halve ziekenhuisterrein stond blank. Gelukkig is dan na een half uur een groot deel al weer verdwenen. We hadden een jongen van drie jaar met een vergrote milt, die pijn veroorzaakt. Dit is vaak een versterkte reactie op malaria bij sommige mensen. Maar het kan ook andere oorzaken hebben, zoals sickelcel anaemie. Hij bleek dat laatste ook te hebben. Er waren gelukkig geen tekenen van een kwaadaardige ziekte. Vroeger gaven we voor een sterk vergrote milt gedurende een half jaar paludrin. Maar om de een of andere reden heeft de overheid hier besloten , dat het niet meer te krijgen is. Dus ik ben op zoek gegaan naar een ander middel. Ik ben naar de apotheker gelopen en samen hebben we uitgezocht wat we wel konden geven. Hij was gewoon dankbaar, dat ik zoiets kwam vragen. Dat andere middel is hier wel te krijgen. Donderdag morgen heb ik geholpen om het kind met de brandwonden opnieuw te behandelen en te verbinden het kind moet aan de armen en benen opgetild worden om haar te kunnen verbinden zodat het verband een dag goed blijft zitten.
Op het eind van de dag ben ik nog naar de ex tuinman van dokter George Joosten gefietst om te kijken hoe het met hem ging. Het is een half uur fietsen en het lukt me om het juiste paadje te vinden naar hun huis. Gelukkig was een groot deel van de weg nu ook verhoogd en met gravel behandeld. Dus ik kon er redelijk gemakkelijk naar toe fietsen. Hij was blij met de regen. De tabak stond er goed bij op zijn akker.
Vrijdag was ik toch weer veel bezig om dingen voor de zieken kinderen te regelen. Zoals ik al schreef werd het kind van 4 maand met de tuberculose behandeling snel beter en zo kon ik goed horen dat er een aangeboren hartafwijking was. En mogelijk was daardoor de longontsteking ook veroorzaakt. Ik vertelde dit aan dokter John, die normaal verantwoordelijk is voor de kinderafdeling. Hij ging met de kinderarts in Nkinga Hospital overleggen en zou met zuster Christina overleggen om het kind te naar Nkinga Hospital te verwijzen. Er was ook nog een kindje van 6 maand opgenomen waarbij het rechter beentje duidelijk minder krachtig was dan links. Er was ook verdenking op poliomyelitis. Dus daar moest ook verder onderzoek voor geregeld worden. Het meisje met de brandwonden ging veel beter Ze had normaal geslapen en at weer normaal. Ze had nog wel geelzucht. Er lijkt weer huid terug te keren op de rug. De verbranding lijkt minder diep dan we dachten. Ze had echter een te laag kalium gehalte waardoor ze heel slap voelde en krachteloos is. Samen met de farmacist heb ik uit gezocht hoe dat aangepakt moest worden. De farmaceut genoot ervan om dat uit te zoeken. Gisteren voelde het meisje zich duidelijke sterker.
Vrijdag middag had ik een soort afsluitingsgesprek met de directrice. Ik had een aantal vragen opgeschreven om zo in Nederland beter door te geven aan de collega’s hoe het gaat en wat de plannen in Ndala Hospital zijn. Ik kreeg een kopie van de bestuursvergadering, die er onlangs was was geweest.
Gisteren, zaterdag, was ik dus in Njamhuri op bezoek geweest bij Paulo Eduardi. We zijn langs de grens van zijn grond gelopen. Maar toen we terug waren, moesten we wachten tot zijn vrouw er ook bij was om te gaan eten. Ondertussen had hij zich omgekleed om netjes op de foto’s te staan. Hijzelf nam met zijn smartphone een video op. Daarna was het eten. Ik kreeg ugali, een brij van maismeel) met kip in een soort tomatensaus. Dat smaakte wel goed alleen het is wat kliederig eten als je met je handen moet eten, zonder een lepel of vork. Tot slot kreeg ik een zelfgemaakte yoghurt. Terwijl we zaten te eten regende het flink. Ik maakte me zorgen over de weg terug. Maar na het eten was het droog. M.n het eerste deel de weg terug was het glibberig en nat bij de rijstvelden. Maar ik ben er langs gekomen zonder natte voeten te krijgen en zonder uit te glijden.
Ik zag nog drie planten, die mogelijk interessant zijn voor de tuin hier om het huis. Ik kon ze op het internet vinden. 1. Is een asphodylus soort met groen witte bloemen. Een bolgewas tot een meter hoog. 2 een zg. vlinder gember. Een sierplant. Het is niet de gember die je eet, die heeft rode bloemen. Deze heeft witte bloemen. En 3 hygrophyla auriculata. Een moerasplant met witte bloemen. Toen ik thuis was wou ik de kleren gaan wassen want de pantalon en de sokken zaten onder de modder en ik had behoorlijk moeten transpireren om door de modder te komen. Maar Elisabeth vond dat niet goed. Ze heeft het vandaag gedaan. Gelukkig schijnt vandaag de zon en droogt het.
Vandaag ben ik de zondag begonnen met naar de kerk te gaan. Dat is misschien de laatste keer, dat ik dat hier meemaak. Het is altijd tweeslachtig om dat mee te maken. Het is de gewoonte om er heen te gaan, De mensen zijn heel enthousiast. Ze zingen met volle borst. Er zijn zeker drie koren Een koor van grotendeels ziekenhuismedewerkers. Er is een koor van de leerlingen van de leraren opleiding hier en er is nog een ander koor. Maar aan de andere kant is het altijd wat uitzitten, doordat het toch moeilijk is om het Swahili zo te volgen. Daarvoor ken ik de taal nog te weinig.
Na de koffie ben ik nog naar de kinderafdeling gegaan om te zien hoe het met de gecompliceerde gevallen ging. Maar er waren nog te veel vragen, die de dienstdoende dokter nog niet had opgevangen. Dus ik was toch nog anderhalf uur bezig.
Zo hebben jullie weer een indruk gekregen hoe ik hier bezig word gehouden.
Heel veel groeten voor de laatste keer vanuit Ndala.